Fountain

The Scottish National Gallery Unveil Their New Exhibition Of Work From The D. Daskalopoulous Collection
“Fountain” – Marcel Duchamp (1917) – Photo: J. Mitchell / Getty Images / Huffington Post

Dit jaar is het exact honderd jaar geleden dat de Franse schilder en beeldhouwer Marcel Duchamp de kunstwereld shockeerde en voorgoed zou veranderen. Voor een belangrijke, toonaangevende expositie leverde hij dit urinoir in als kunstwerk. Weliswaar omgekeerd en gesigneerd met het alias R. Mutt, maar nog steeds een gewone, ordinaire pisbak. Het werk werd geweigerd. In tegenstelling tot ‘echt’ beeldhouw- of schilderwerk gebruikte Duchamp een bestaand (massa)product, haalde dat uit de bestaande context en gaf het daarmee nieuwe betekenis. Met het gebruik van deze zogenaamde ‘ready-mades’ luidde hij het begin in van de conceptuele kunst – kunst die verder gaat dan het enkel verlenen van ‘retinaal genot’ en artistieke vaardigheid.

Het werk wordt enerzijds gezien als een protest tegen de –toen al– commercialisering van de kunstwereld: elke artiest die betaalde mocht namelijk exposeren, zeer tegen het gevoelige socialistische scheenbeen van Duchamp. Anderzijds stelt het werk de immer actuele vraag aan de orde: Wat is kunst? De signatuur R. Mutt, die gelezen kan worden als ‘Armut’ (armoede in het Duits), wordt vaak in deze context uitgelegd, terwijl andere boze tongen beweren dat het een pseudoniem is van een bevriende kunstenares van wie Duchamp het idee gestolen zou hebben.

Plagiaat of niet, het ‘originele’ werk is verloren gegaan. Dat kan niet gezegd worden van de impact die ‘Fountain’ destijds had. Wereldwijd circuleren er vandaag de dag nog enkele door Duchamp goedgekeurde replica’s waarvan er een te zien is in Tate Gallery, Londen. Meerdere performance kunstenaars, waaronder de muzikant Brian Eno, staan er om bekend dat zij tijdens een van de exposities in het urinoir hebben geplast en het werk daarmee van nieuwe, actuele ‘betekenis’ hebben voorzien.